نگاهی به تعهدات بیمه و مسولیت راننده در فروض گوناگون تصادفات

از هنگام تصویب قانون بیمه اجباری وسایل نقلیه مصوب سال ۱۳۹۵ تا کنون ابهاماتی برای افراد غیر حقوقی در رابطه با مواد این قانون و تغییراتی که در نظام مسئولیت ناشی از حوادث رانندگی توسط آن علی الخصوص در رابطه با دیه این حوادث به وجود آمده، حادث شده. گروه تحریریه مشهد وکیل در این مقاله قصد دارد با بررسی اجمالی ولی مفید این قانون به این موارد بپردازد:

مسئولیت دارنده خودرو تا کجاست؟

مسئولیت بیمه گر تا چه میزانی است؟ شرکت بیمه سقفی در میزانی خسارت دارد؟

اگر خسارت از سقف تعهد بیمه بیشتر شد مازاد توسط چه کسی باید جبران شود؟

تاثیر فقدان بیمه نامه در حوادث رانندگی

منظور از شخص ثالث در این حوادث و در قانون بیمه اجباری چه کسی است؟

در جایی که عابر مقصر است و راننده تقصییری ندارد آیا بازهم بیمه گر مسئولیت دارد؟

خسارت ناشی از نقص راه یا وسیله نقلیه (عیب ذاتی)

آیا اگر راننده گواهینامه نداشته باشد بازهم بیمه جبران خسارت می کند؟

وضعیت خسارت وارده به سرنشینان داخل و خارج وسیله نقلیه

اگر بیمه نامه باطل شده باشد یا اصلا وجود نداشته باشد؟

مسئولیت دارنده

برخی از اساتید حقوق اعتقاد دارند مسئولیت دارنده وسیله نقلیه موتوری مسئولیتی محض است و برای معاف شدن از آن باید عدم تقصیر خود را ثابت نماید. ولی امروزه با توجه به ماده ۲ قانون بیمه اجباری می توان اینطور عنوان کرد که مسئولیت دارنده تحصیل بیمه نامه است، و هرکدام از راننده یا متصرف در فرضی که وسیله نقلیه در اختیار شخصی به غیر از مالک باشد می تواند نسبت به بیمه وسیله اقدام نماید. و جبران خسارت در سقف تعهد بیمه با بیمه گر و مازاد بر آن بر عهده مسبب حادثه یا صندوق تامین خسارات بدنی است.

دارنده وسیله نقلیه به چه میزان باید آنرا بیمه نماید؟

تکلیف راننده در بیمه نمودن وسیله نقلیه طبق قانون بیمه اجباری به میزان حداقل دیه یک مرد کامل در ماه حرام در خسارات بدنی و حداقل ۲/۵ درصد تعهدات بدنی در خسارات مالی است که در اثر حوادث وسیله نقلیه به اشخاص ثالث وارد می شود.

اما در رابطه با راننده مسبب حادثه برای پوشش خسارات وی اخذ بیمه به میزان دیه مرد مسلمان در ماه های غیر حرام می باشد.

در صورتی که دارنده تصمیم بر تحصیل بیمه مازاد بر این میزان داشته باشد مانعی وجود ندارد و این امر محتمل و اختیاری است.

نکته مهم دیگر در رابطه با مسبب حادثه است که آیا تحصیل این بیمه نامه مانع از مسئولیت شخصی است که حادثه منسب به اوست؟ ( مقصر )

در پاسخ باید گفت خیر، درست است که بیمه خسارت را پرداخت می کند لیکن در پاره ای از مواقع ممکن است خسارت ناشی از موارد مختلف دیگر مانند نقص راه، نقص فنی خودرو باشد، و چنانچه بیمه گر خسارت را پوشش ندهد امکتن مراجعه به آنها وجود دارد.

منظور از شخص ثالث در قانون بیمه اجباری چه کسی است؟

در ماده یک شخص ثالث شخصی تعریف شده که به سبب حوادث وسیله نقلیه موضوع این قانون دچار آسیب شده به غیر از راننده.

نتیجتا ممکن است شخصی که نسبت به اخذ بیمه نامه (بیمه گذار) اقدام می کند ثالث تلقی شود.

آیا ممکن است راننده وسیله نقلیه در حکم ثالث قرار گیرد و بیمه شخص ثالث به راننده هم پرداخت شود؟

تنها در صورتی که راننده در هنگام حادثه خارج از وسیله نقلیه بوده و صدمات بدنی برای وی حادث شود در حکم شخص ثالث قرار می گرد.

آیا به راننده مقصر حادثه بیمه تعلق می گیرد؟

یکی از موارد جالب توجه قانون بیمه اجباری در بحث حوادث مربوط به راننده است که برای تحت پوشش قرار گرفتن راننده اجبارا باید برای وی هم بیمه منظور شود که در سابق هم به آن اشاره شد. زیرا راننده از تعریف شخص ثالث خارج شده است. و میزان آن دیه یک مرد مسلمان در ماه غیر حرام بود، و بدین ترتیب اگر راننده مسبب حادثه در ماه حرام فوت کند دیه ماه غیر حرام به ورثه وی پرداخت می شود.

مسئولیت بیمه در دیه عابر مقصر

آیا در جایی که عابر پیاده با تقصیر خود کاملا باعث وقوع حادثه شده باشد آیا بازهم بیمه گر مسئولیت در پرداخت دیه وی دارد؟ زیرا در چنین وضعیتی راننده مسئولیتی ندارد پس دیه عابر چه می شود؟ با استنباط از ماده ۲۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی ۱۳۸۹ تقصیر عابر از مسئولیت شرکت بیمه نمی کاهد و موظف به جبران خسارت عابر در حدود بیمه نامه می باشد.

از دست ندهید: نکات کامل قوانین آپارتمان نشینی

خسارت ناشی از نقص راه یا وسیله نقلیه (عیب ذاتی)

گاها برای ما مواردی پیش آمده یا حتی سوالاتی در مواقع گوناگون در جاهایی که میبینیم مسیر خراب بوده یا وسیله نقلیه عیب ذاتی داشته که منسب به سازنده اتوموبیل بئده و همین امر سبب به وجود آمدن حوادثی شده. در این فروض آیا بیمه تعهدی به جبراان خسارت دارد؟

جواب با توجه به ماده ۱۶ قانون بیمه اجباری مثبت است اما، شرکت می تواند پس از جبران خسارت به عوامل موثر در وقوع حادثه به درجه تقصیرشان که در حکم دادگاه قید می شود مراجه کند.

دیه راننده مقصر حادثه فاقد گواهینامه یا رانندگی در حال مستی

سوال بسیاری از کاربران مشهد وکیل که برای ما ارسال میشده این بوده که آیا در جایی که راننده بدون داشتن گواهینامه اقدام به رانندگی کرده و از پس آن سبب وقوع حادثه ای شده، یا اصلا راننده مست بوده بیمه گر تعهدی به پرداخت خسارت زیان دیدگان و یا مسبب حادثه دارد یا خیر؟

پاسخ این سوال را به ۲ بخش باید تقسیم کرد در حالت اول باید گفت بیمه گر در جبران زیان ثالث نمی تواند به این عذر از آن شانه خالی کند، ولی در این موارد :طبق ماده ۱۵

۱ عمد راننده در ایجاد حادثه ۲- رانندگی در حالت مستی استعمال مواد مخدر یا روان گردان موثر در وقوع حادثه ۳- در صورت فقدان گواهی نامه رانندگی متناسب وسیله نقلیه ۴- در صورتی که راننده وسیله نقلیه را سرقت کرده یا از مسروقه بودن آن آگاه باشد

بیمه گر پس از پرداخت خسارت می تواند برای جبران تمام یا بخشی از آن به مسبب حادثه رجوع نماید.

اما در رابطه با جبران خسارت مسبب طبق بیمه حوادث راننده این مواردی که ذکر شد می تواند رافع مسئولیت بیمه گر در پرداخت خسارت به راننده مسبب حادثه باشد. ( ماده ۹ آیین نامه اجرایی و حق بیمه بیمه نامه حوادث راننده مسبب حادثه مصوب ۱۳۹۶ )

آیا صرف اینکه راننده گواهی نامه ندارد باعث مسئولیت وی می شود؟ خیر، زیرا طبق نظریه مشورتی ۷/۲۶۹۸ حادثه باید به او منتسب باشد.

پس در پاسخ به این سوال که آیا به راننده مقصر فاقد گواهیناکه یا راننده مست بیمه تعلق می گیرد یا خیر پاسخ دادیم.

اما گواهینامه تاریخ گذشته مشمول این داستان نیست.

دیه سرنشین خودرو

اما موضوع بسیار مهم و پر سوال در رابطه با حوادث رانندگی در ارتباط با دیه سرنشینان خودرو می باشد، چه خودروی مقصر و چه خودروی زیان دیده. و حتی بعضا مواردی پیش می آید که حادثه را نمی توان منتسب به یک خودرو کرد و ممکن است هر دو مقصر باشند.

در این رابطه نکاتی را خدمت شما توضیح می دهیم.

در ماده ۶ آیین نامه اجرایی بیمه عنوان شده در صورتی که حادثه منتسب به هر دو وسیله نقلیه باشد، رانندگان دو وسیله نسبت به یکدیگر ثالث محسوب می شوند و می توانند بخشی از خسارات وارده به خود را از بیمه گر طرف مقابل مطالبه کنند.

اما در رابطه با زیان دیدگان داخل وسیله نقلیه مسبب حادثه تعهد بیمه گر برابر با حاصل ضرب ظرفیت مجاز وسیله نقلیه در سقف تعهدات بیمه نامه است.

و اما در باره زیان دیدگانی که خارج از وسیله نقلیه بوده اند ۱۰ برابر تعهدات بدنی بیمه نامه. (در رابطه با سقف تعهدات بیمه نامه و میزان آن توضیحاتی را در ابتدای مقاله دادیم، و در ادامه هم دقیق تر بازگو می کنیم)

آیا جنین هم جزء سرنشینان خودرو برای پرداخت دیه محسوب می شود؟

در پاسخ به این پرسش در ادامه ماده ۱۲ قانون بیمه اجباری اشاره به اطفال زیر ۲ سال و جنین داخل خودرو نموده که اینها به تعداد مجاز ظرفیت سرنشینان خودرو افزوده می شوند.

حال اگر تعداد سرنشینان داخل خودرو از سقف مقرر بیشتر بود تکلیف چیست؟ آیا باعث کاهش تعهدات بیمه می شود؟ یا نسبت به افراد اضافه بیمه مسئولیتی ندارد؟

در این رابطه باید گفت چنانچه ظرفیت خودرو بیش از حد مجاز بوده باشد خسارت میان زیان دیدگان بطور تسهیم پرداخت می شود نسبت به هر نفر که اضافه باشد.

خسارات بدنی مازاد بر تعهد بیمه

موضوع مهم دیگر که ممکن است برای مخاطبان سوالی بوجود آورد این است که چنانچه خسارات بدنی مازاد بر تعهد بیمه گر بوجود آمده باشد، در این صورت جبران آن بر عهده کیست؟

قانون بیمه اجباری در این فرض و حالت جبران آنرا بر عهده صندوق تامین خسارات بدنی دانسته لیکن، صندوق پس از پرداخت می تواند به مسبب حادثه رجوع نماید. اما باید در دو فرض قائل به تفکیک شد.

۱- در جایی که خسارات مازاد به دلیل آسیب افراد خارج از خودرو پرداخت شده باشد، که در اینجا صندوق نمی تواند به مسبب مراجعه نماید.

۲- خسارت مازاد به علت ظرفیت بیش از حد مجاز وسیله نقلیه بوده باشد که در اینجا صندوق حق مراجعه به مسبب را دارد.

دیه پرداختی به زن در حوادث رانندگی از سوی بیمه

با عنایت به ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری متوجه موضوعی جالب و مثبت می شویم که تعهدات بیمه گر بدون در نظر گرفتن جنسیت و دین اجرا می گردد. یعنی در صورت فوت یک غیر مسلمان یک غیر مسلمان یا زن مسلمان بیمه دیه مرد کامل مسلمان را پرداخت خواهد نمود.

و چنانچه در فروضی که سابقا عنوان شد بیمه حق رجوع به مسبب را برای پرداخت خسارت به زیان دیده داشته باشد می تواند فقط نسبت به مازاد پرداختی رجوع نماید، چرا که مسئلیت مسبب طبق قانون مجازات اسلامی تعیین می شود. نه آنچه بیمه گر پرداخت نموده. همچنین است در مواردی که صندوق تامین خسارت های بدنی حق مراجعه به مسبب را دارد.

تاثیر نداشتن بیمه یا انقضاء آن در دیه تصادفات

آیا مواردی مثل فقدان بیمه نامه، انقضاء و عدم تمدید یا بطلان آن، فرار مسبب، و یا خساراتی که در سوانح رانندگی بوجود می آید و خارج از شرایط و چهارچوب بیمه نامه است، باعث عدم جبران خسارات زیان دیدگان حوادث رانندگی می شود؟

در چنین مواردی صندق تامین خسارات بدنی این زیان ها را جبران می کند و البته بعد از آن حق رجوع به مسبب برای وی محفوظ است. ( البته موارد ماده ۱۷ قتنون بیمه اجباری از این شمول خارج است )

چند مورد استثنائا از این شمول خارج شده که صندوق حق مراجعه به مسبب را ندارد، و آنها در ماده ۲۵ ذکر شده اند، مواردی مانند افزایش ریالی دیه تا روز پرداخت، تعلیق یا لغو پروانه بیمه گر، خسارت پرداختی به زیان دیدگان خارج از خودرو که مازاد سقف تعهدات بیمه گر بوده.

سقف تعهدات بیمه و مقصر حادثه تا چه میزان است؟ (زیان های مالی)

موضوع مهم دیگر که باید بدان توجه نمود در رابطه با سقف تعهدات بیمه در رابطه با خسارت های مالی ناشی از حوادث رانندگی است که با عنایت به ماده ۸ تا میزان خسارت وارده به گران ترین خودرو متعارف یعنی خودرویی که قیمت آن کمتر از ۵۰ درصد سقف تعهدات بدنی است. با توجه به اینکه نعهدات بدنی بیمه گر دیه مرد مسلمان در ماه حرام است، اگر میزان آنرا ۳۶۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، خودرو باید قیمت آن تا سقف ۱۸۰ میلیون تومان باشد تا متعارف تلقی گردد، و مازاد بر آن از تعهدات بیمه گر خارج است و زیان دیده باید به مسبب حادثه رجوع نماید.

حال اگر قیمت خودرو ۱۸۰ تومان باشد که متعارف تلقی گردد و میزان تعهد بیمه گر در بیمه نامه همان ۲/۵ درصد باشد صرفا تا ۹ میلیون تومان مسئول جبران ضرر می باشد.

توصیه ما به مخاطبان مشهد وکیل تحصیل بیمه بدنه است که خسارتی جبران نشده باقی نماند.

آیا بیمه گذار باید برای افزایش سالیانه نرخ دیه الحاقیه تهیه کند؟

بر حسب مورد صندوق تامین یا بیمه گر باید خسارات بدنی را به قیمت یوم الادا پرداخت نمایند، که از همین قسمت نتیجه می گیریم بیمه گذار (شخصی که بیمه می کند) نیازی به تهیه الحاقیه ندارد و اگر در مدت وقوع حادثه تا قطعی شدن حکم دادگاه قیمت دیه افزایش پیدا کند، بیمه مسئول مابه تفاوت آن نیز می باشد.

برای اخذ وقت ملاقات با وکیل متخصص در زمینه دیه و حوادث رانندگی و امور بیمه با شماره مستقیم ۰۹۱۵۴۵۶۲۶۶۱ و یا ۰۹۱۵۰۶۴۱۱۷۶ تماس حاصل نمایید. و یا فرم درخواست وقت ملاقات را تکمیل بفرمایید.

همچنین می توانید پرسش خود را از طریق ارسال و یا طرح در وبسایت مطرح نمایید.